ท่องเที่ยวไทยเหนื่อย! ปี 70 ลุ้นนักท่องเที่ยวต่างชาติฟื้น 34 ล้านคน แต่ 40 ล้านคนยังอีกไกล

อุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทยกำลังเผชิญความท้าทาย หลังจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติลดลงต่อเนื่อง แม้รายได้เฉลี่ยต่อทริปเพิ่มขึ้น แต่ยังชดเชยจำนวนนักท่องเที่ยวที่หายไปไม่ได้ ขณะที่เวียดนามเริ่มเข้ามาแย่งส่วนแบ่งตลาด ด้วยจุดเด่นด้านราคา ความคุ้มค่า เที่ยวบินตรง และนโยบายวีซ่าที่เอื้อต่อการเดินทาง

นายธนวรรธน์ พลวิชัย อธิการบดีมหาวิทยาลัยหอการค้าไทย และประธานที่ปรึกษาศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจ เปิดเผยผลสำรวจผู้ประกอบการท่องเที่ยวว่า ปี 2569 สถานการณ์ท่องเที่ยวไทยยังไม่เป็นไปตามเป้าหมาย

โดยรายได้อยู่ที่ประมาณ 1.24 ล้านล้านบาท ลดลง 2.8% จากปีก่อนที่ 1.27 ล้านล้านบาท แม้รายได้เฉลี่ยต่อทริปเพิ่มขึ้น 1.82% จาก 47,800 บาท เป็น 48,700 บาท แต่ยังไม่เพียงพอที่จะชดเชยจำนวนนักท่องเที่ยวที่ลดลง

ปัจจัยฉุดท่องเที่ยว ทั้งสงคราม-ข้อจำกัดในประเทศ-คู่แข่ง

ผลสำรวจผู้ประกอบการพบว่า 48.1% มองว่านักท่องเที่ยวลดลงจากปัจจัยภายนอก เช่น สงครามและสถานการณ์ระหว่างประเทศ รองลงมา 25.3% มองว่าเป็นข้อจำกัดภายในประเทศ ทั้งจำนวนเที่ยวบิน วีซ่า ด่านผ่านแดน และความปลอดภัย ส่วนอีก 21.7% มองว่านักท่องเที่ยวเปลี่ยนไปเลือกประเทศคู่แข่ง

แม้ผู้ประกอบการ 52.2% จะมองว่าความสามารถในการแข่งขันของไทยดีขึ้นเมื่อเทียบกับ 3 ปีก่อน แต่ 59.1% ยังมองว่าไทยเสียเปรียบประเทศคู่แข่งในเอเชีย โดยไทยได้เปรียบเวียดนาม แต่ยังเสียเปรียบญี่ปุ่น จีน เกาหลีใต้ และสิงคโปร์

จุดแข็งของไทยคือการบริการและอัธยาศัยไมตรี ซึ่งผู้ประกอบการ 65.2% มองว่าเป็นข้อได้เปรียบ ขณะที่จุดอ่อนสำคัญคือจำนวนเที่ยวบิน ความคุ้มค่าเมื่อเทียบกับราคา ความปลอดภัย และการบังคับใช้กฎหมาย

เจาะ 5 ตลาดหลัก มาเลเซีย-เกาหลีใต้ฉุด จีนยังเป็นความหวัง

จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติ 9 เดือนแรกของปี 2569 ลดลง 3.8% ส่วนตัวเลข 10 เดือนลดลง 4.6% โดยการหดตัวรุนแรงขึ้นจากไตรมาสแรกที่ลดลง 2.4% เป็นไตรมาส 3 ลดลง 5% และเดือนตุลาคมลดลงถึง 12%

ตลาดอาเซียนเป็นแรงฉุดสำคัญ ทำให้ตัวเลขนักท่องเที่ยวโดยรวมลดลง 4.62 จุด ขณะที่ตลาดจีนช่วยพยุงสถานการณ์ โดยมีนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นประมาณ 5 แสนคน แต่ใกล้เคียงกับจำนวนนักท่องเที่ยวมาเลเซียที่หายไป ทั้งนี้ รายได้ท่องเที่ยว 9 เดือนลดลงเพียง 2.3% สะท้อนว่าการใช้จ่ายเฉลี่ยต่อทริปยังเพิ่มขึ้น

สถานการณ์ 5 ตลาดหลักมีความแตกต่างกัน ดังนี้

1. มาเลเซีย นักท่องเที่ยวหาย 5.3 แสนคน

นักท่องเที่ยวมาเลเซียลดลง 15.2% จากปีก่อน จากผลกระทบน้ำท่วมหาดใหญ่ ปัญหาขาดแคลนน้ำมัน ความล่าช้าของด่านสะเดา และเหตุความไม่สงบบริเวณชายแดน จนทางการมาเลเซียแนะนำให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการเดินทาง ส่งผลให้เดือนกันยายนลดลงเกือบ 40% ขณะที่นักท่องเที่ยวเริ่มหันไปเที่ยวเวียดนามและญี่ปุ่นเพิ่มขึ้น

2. อินเดีย สับสนวีซ่า เที่ยวบินลด ค่าเงินรูปีอ่อน

นักท่องเที่ยวอินเดียเริ่มหดตัวตั้งแต่เดือนพฤษภาคม หลังไทยเปลี่ยนนโยบายวีซ่าจากพำนัก 60 วัน เป็น VOA 15 วัน พร้อมค่าธรรมเนียม 2,000 บาท ก่อนปรับเป็น 30 วัน ทำให้เกิดความไม่มั่นใจและชะลอการจองเดินทาง ประกอบกับเที่ยวบินลดลง ต้นทุนน้ำมันสูง และค่าเงินรูปีอ่อน ส่งผลให้นักท่องเที่ยวอินเดียมาไทยลดลงประมาณ 1 แสนคน ขณะที่เวียดนามกลับมีนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้น

3. รัสเซีย ไทยทรงตัว แต่เวียดนามเร่งแซง

นักท่องเที่ยวรัสเซียมาไทยลดลงเพียง 0.1% แต่เวียดนามมีนักท่องเที่ยวรัสเซียเพิ่มจาก 440,000 คน เป็น 1.13 ล้านคน ใกล้เคียงกับไทยที่มีประมาณ 1.27 ล้านคน โดยเวียดนามได้เปรียบจากเที่ยวบินตรงและการอนุญาตให้พำนัก 45 วัน ขณะที่ไทยปรับลดระยะเวลาวีซ่าจาก 90 วัน เหลือ 30 วัน

4. เกาหลีใต้ นักท่องเที่ยวลด 25%

ต้นทุนน้ำมันเครื่องบินที่สูงขึ้นทำให้ค่าตั๋วและ Fuel Surcharge เพิ่มขึ้น โดยเดือนพฤศจิกายนค่าใช้จ่ายส่วนนี้สำหรับเที่ยวบินมาไทยสูงกว่าการเดินทางไปญี่ปุ่นเกือบ 4 เท่า ส่งผลให้นักท่องเที่ยวเกาหลีใต้เดินทางมาไทยลดลง 25% ขณะที่ไปญี่ปุ่นเพิ่มขึ้น 20% และจีนเพิ่มขึ้น 14%

5. จีน เพิ่ม 15.2% แต่ความเชื่อมั่นยังเปราะบาง

นักท่องเที่ยวจีนเพิ่มขึ้น 15.2% ในช่วง 9 เดือนแรก ส่วนหนึ่งจากฐานที่ต่ำในปีก่อน แม้ความกังวลด้านความปลอดภัยลดลงเหลือ 18% แต่คำเตือนจากสถานเอกอัครราชทูตจีนช่วงกลางเดือนตุลาคมทำให้นักท่องเที่ยวจีนในเดือนตุลาคมกลับมาหดตัวเป็นครั้งแรก โดยจีนยังเป็นตลาดที่มีศักยภาพสูง และคาดว่าปี 2570 อาจเดินทางมาไทยได้มากกว่า 6 ล้านคน

เวียดนามคู่แข่งสำคัญ ดึงนักท่องเที่ยวจากไทย

ภาพรวมทั้ง 5 ตลาดสะท้อนว่าเวียดนามกำลังเป็นคู่แข่งสำคัญ โดยดึงดูดนักท่องเที่ยวจากตลาดเดิมของไทย ทั้งมาเลเซีย อินเดีย และรัสเซีย ด้วยจุดเด่นด้านเที่ยวบินตรง นโยบายวีซ่า ราคา และความคุ้มค่าในการเดินทาง

ขณะที่ความเสี่ยงช่วงไตรมาส 4 ยังอยู่ที่ปัญหาชายแดนซึ่งกระทบตลาดมาเลเซีย ต้นทุนตั๋วเครื่องบินของตลาดเกาหลีใต้ การปรับลดวีซ่ารัสเซีย และความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยของนักท่องเที่ยวจีน

ปี 69 นักท่องเที่ยวจ่อเหลือ 31.5 ล้านคน ปี 70 ลุ้นฟื้น 34 ล้านคน

พร้อมประเมินว่า ปี 2569 ไทยจะมีนักท่องเที่ยวต่างชาติประมาณ 31.5 ล้านคน ลดลง 4.5% หรือราว 1.47 ล้านคนจากปีก่อน โดยมีมาเลเซียและเกาหลีใต้เป็นตลาดหลักที่ฉุดตัวเลข ขณะที่จีนเป็นตลาดหลักเพียงตลาดเดียวที่ยังเติบโต ส่วนรายได้ท่องเที่ยวคาดอยู่ที่ 1.5–1.52 ล้านล้านบาท

ส่วนปี 2570 คาดว่านักท่องเที่ยวจะฟื้นกลับมาอยู่ที่ประมาณ 34 ล้านคน เพิ่มขึ้น 7.9% โดยมีจีนและตลาดระยะไกลเป็นแรงขับเคลื่อน ขณะที่มาเลเซียมีโอกาสฟื้นตัวหากแก้ปัญหาชายแดนได้ ด้านรายได้คาดอยู่ที่ 1.632 ล้านล้านบาท เพิ่มขึ้นจากปีก่อนกว่า 1 แสนล้านบาท

นายธนวรรธน์มองว่า การท่องเที่ยวไทยมีโอกาสผ่านจุดต่ำสุดในปี 2569 และกลับมาขยายตัวได้ 7.5% ขึ้นไปในปี 2570 หากสงครามในตะวันออกกลางคลี่คลาย ราคาน้ำมันลดลง และเศรษฐกิจโลกไม่แย่ลงตามสมมติฐานของ IMF นอกจากนี้ การเป็นเจ้าภาพจัดประชุม IMF และ World Bank ยังช่วยเสริมภาพลักษณ์ประเทศ โดยผู้ประกอบการเกือบ 80% มองว่าจะส่งผลดีต่อการท่องเที่ยว และ AI เป็นอีกเครื่องมือที่ช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันได้

อย่างไรก็ตาม การกลับไปแตะระดับนักท่องเที่ยว 40 ล้านคน ซึ่งเป็นสถิติในปี 2562 ยังต้องใช้เวลา ผลสำรวจพบว่า มีเพียง 10.6% ที่มองว่าจะทำได้ภายในปี 2572 ขณะที่กว่า 80% มองว่าต้องรอตั้งแต่ปี 2574 เป็นต้นไป และอีก 9.1% มองว่าไทยอาจไม่กลับไปถึงระดับดังกล่าวได้อีก

โจทย์ใหญ่ไทย เพิ่มเที่ยวบิน-แก้วีซ่า-ฟื้นความเชื่อมั่น

ผลสำรวจผู้ประกอบการเสนอให้ภาครัฐเร่งเพิ่มจำนวนที่นั่งและเที่ยวบินในช่วงฤดูกาลท่องเที่ยว แก้ปัญหาด่านชายแดน โดยเฉพาะด่านสะเดา กำหนดนโยบายวีซ่าให้ชัดเจนและมีเสถียรภาพ รวมถึงปราบปรามทุนเทาและทัวร์นอมินี พร้อมสื่อสารเรื่องความปลอดภัยให้ตรงกับความกังวลของนักท่องเที่ยวแต่ละตลาด

นายธนวรรธน์มองว่า ไทยต้องเร่งหารือกับสายการบินเพื่อเพิ่มเที่ยวบินตรงและเที่ยวบินเช่าเหมาลำ พร้อมแยกให้ออกว่าปัญหาเกิดจากนักท่องเที่ยวไม่ต้องการมาไทย หรือมีความต้องการเดินทางแต่ไม่มีเที่ยวบินรองรับ รวมถึงต้องแก้โจทย์เรื่องต้นทุนและความคุ้มค่า

ระยะสั้นไทยต้องเร่งฟื้นความเชื่อมั่นในตลาดมาเลเซีย จีน และอินเดีย ส่วนระยะยาวต้องยกระดับการแข่งขันทั้งด้านเที่ยวบิน ราคา และแหล่งท่องเที่ยวใหม่ ๆ เพราะแม้การท่องเที่ยวมีแนวโน้มฟื้นตัวในปี 2570 แต่หากไม่เร่งแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง การกลับไปแตะ 40 ล้านคนก็ยังเป็นเป้าหมายที่ไม่ง่าย